आज मिति २०८२ साल जेठ १२ गते सोमबारका दिन लैनचौरमा अवस्थित मल्ल होटेलमा उच्च शिक्षाका आयाम विषयक विमर्श भव्य रुपमा सम्पन्न भएको छ । माननीय श्री शेर बहादुर देउवा पूर्व पप्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका सभापतिको प्रमुख अतिथि, माननीय शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि  मन्त्री रघुजी पन्तको बिशिष्ट अतिथिको उपस्थितिमा सम्पन्न  भएको हो । यस विमर्श समारोहमा पूर्व राजदुत एवं त्रिभुवन विश्वविद्यालयका  पूर्व उपकुलपति केदारभक्त माथेमा, प्रा.डा. त्रिभुवन विश्वविद्यालयका  पूर्व उपकुलपति तिर्थराज खनिया र सुदुरपश्चिम विश्वविद्यालयका  पूर्व उपकुलपति प्राा.डा.अम्मरराज जोशीले कार्यपत्र पेश गर्नु भएको थियो । 
यस उच्च शिक्षाका आयाम विषयकमा उठान भएका विषयवस्तुहरुलाई उजागर गरि नेपाली कांग्रेसका केन्द्रिय सदस्य, केन्द्रिय शिक्षा विभागका हरि सिंह के.सी. ले आफ्नो विचार यसरी प्रष्ट रुपमा राख्नुभएको छ । 

    राजनीतिक दलबीच घनीभूत छलफल गरेर शिक्षाका सम्बन्धमा साझा धारणा निर्माण गर्नुपर्छ । मुलुकभित्र तथा बाहिर रहनुभएका शिक्षाविद्हरु, यस क्षेत्रका विज्ञ तथा सरोकारवालासँगको परामर्शमा शिक्षा नीति निर्माण गरिदनुपर्छ । 
    पछिल्लो समय क्याम्पसहरुमा विद्यार्थी घट्दै गएका छन् । जसका कारण केही क्याम्पसहरु मर्ज वा बन्द गर्नुपर्ने अवस्थामा छन् । सबे भन्दा डरलाग्दो विषय भनेको अहिले नेपाली विद्यार्थीहरु अध्ययनको लागि विदेशिने गरेको जस्तो देखिएको छ । तर यसँगै उनीहरु आफू मात्रै विदेशिएका छैनन्, उतैका स्थायी बासिन्दा बनेका छन् र आफ्ना आमा बाबुलाई पनि उतै लगेर से्टल गराउन थालेका छन् । यस्तो अवस्थामा मुलुकको उच्च शिक्षा सुधारको लागि निकै ठूलो चिरफार गर्नुपर्ने देखिन्छ । यस्तो अवस्थामा अनियन्त्रित रुपमा विश्वविद्यालय स्थापनाको क्रम रोकिनुपर्छ । कुन विषयमा कति विद्यार्थी आवश्यक पर्छ भन्ने विषयमा पनि गम्भिर अध्ययन हुनुपर्छ । यति गर्न सकिएन भने मुलुकको उच्च शिक्षा समस्याग्रस्त मात्रै होइन संकटग्रस्त हुनेछ । 

नेपालमा उच्च शिक्षा राम्रो गर्न सकिने उपायहरु ः
    सम्पूर्ण उपकुलपतिहरुको कन्सोर्टिएम तयार गर्ने जसले एकिकृत शैक्षिक क्यालेन्डर निर्माया गरेर भर्ना, परीक्षा, नतिजा प्रकाशन, पुनः परीक्षा, दिक्षान्त समेतको मिति तोक्नुपर्छ । एक दिन पनि विद्यार्थीको समय खेर नजाने वातावरण तयार गर्नुपर्छ । 
    विद्यार्थीको अध्ययनमा क्रेडिट ट्रान्सफरको व्यवस्था गरेर, फ्याकल्टि एक्सचेन्ज गरेर अनुसन्धानम सहार्य गर्न सकिन्छ । साथै, हाम्रो परीक्षा प्रणलीमा सुधार ल्याउने, समय अनुसार पाठ्यक्रमलाई परिमार्जन, वा पुन संरचना गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । 
    विद्यार्थीको मूल्याङ्कन प्रणालीमा आवश्यकता अनुसार परिमार्जन गर्नुपर्छ । क्याम्पसलाई कति सम्बन्धन दिने, कुन बिषय वा सङ्कायमा कति विद्यार्थी भर्ना गर्ने भन्ने बिषयम योजना बनाउने, विदेशी विद्यार्थीहरुलाई नेपालमा आउने वातावरण तयार गर्ने वा नेपाललाई शैक्षिक हब बनाउने 
    मुलुकलाई आवश्यक पर्ने थिङ्क ट्याङक उत्पादनमा जोड दिनुपर्छ । शैक्षिक संस्थालाई व्यावसायिक घरानासँग जोड्न सक्नुपर्छ । अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । 
    विदेशी विद्यार्थीहरुलाई स्टुडेन्ट भिसााको व्यवस्था मिलाउन पहल गर्नुपर्छ । साथै, उनीहरुलाई छात्रवृत्रिको व्यवस्था गर्नुपर्छ । उनीहरुसँग विविद्यालयहरु सँग सहकार्य गर्ने जसले गर्दा knowledge exchange तथा Faculty / student exchange कार्यक्रम तय गर्ने, culture मा सहकार्य सार्थ culture exchange  कार्यक्रममा focus गर्न सकिन्छ । 
    शिक्षण पद्धतिलाई सिकाइसँग जोड्ने । समय अनुसार Global सँग compete गर्न सक्ने curriculum तयार गर्ने वा अहिले भैरेहको  curriculum लाई आवश्यक परेमा Re- engineering गर्ने । स्नातक तहको अन्तिम वर्ष पढाइ भन्दा पनि उद्यमशिलता वा एक सीपसँग जोडिने वा job/ Employment सँग जोडिने वातावरण तयार गर्नु पर्ने । स्नातक तहमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले आफ्नो रुची अनुसार एक सीप सिकेर अध्ययन पुरा गर्ने वातावरण तयार गर्नु पर्छ । 
    विद्यार्थीले सेवा छिटो र छरितो खोजेको छ त्यसैले विद्यार्थीले सम्पूर्ण सेवा तथा सुविधा one door service system  बाट लिने दिनेको व्यवस्था मिलाउनु पर्छ साथै online  बाट सेवा सुविधा हुने वातारण तयार गर्नु पर्छ ।  
    नेपालमा अवसर छैन, नेपालमा भविष्य छैन, नेपाल खत्तम भयो, नेपाल काम नलाग्ने भयो, नेपालमा बसेर केही हुँदैन, विदेश नगए भविष्य खत्तम हुन्छ भन्ने भाष्य विकसित भएको छ, त्यो चिर्नु पर्छ । यो चिर्नलाई नीति चाहिन्छ, नीति बनाउन सबैको सहयोग आवश्यक छ ।